د المان د پراختیایي همکاریو پایلې

-د پایلو په لاس راوړنه، څارنه او نقادانه ارزونه – د افغانستان سره د المان پراختیایي همکاري څنګه پر مخ ځي د دې لپاره چې د افغانستان سره د همکارۍ د اقدامونو چلندونه او اغیزې په دوامداره توګه ښه والۍ ومومي، د المان حکومت د ستراتیژۍ د پلۍ کولو پرمختګ څاري اود بیلابیلو پروګرامونو پایلو ته کره کتنه کوي. اقدامونه په منظمه توګه ارزول کیږي.

The German Cooperation in Numbers

موضوع

 

د افغانستان سره د المان د همکارۍ د ټولو پروګرامونو موخه داده چې پایښتونکي پایلې په لاس راشي. په تیره بیا دا په دې مانا ده چې پروژې د اوږدمهالې کارونې دپاره طرحه او داسې پایلې منځته راوړي چې د افغان خلک ورځنې ګټه پورته کړي او ډاډ ترلاسه شي چې په راتلونکي کې مسئولیتونه او چارې افغان دولتي او خصوصي شریکان په غاړه واخلي او په خپلواکه توګه یې پلۍ کړي. د دا راز پروژو د طرحه کولو په مهال د کارپوهانو یو ټیم په محلي کچه د امکان لرنې یوه ارزونه ترسره کوي او په دې توګه ډاډ ترلاسه کوي چې د المان د پراختیایي همکارۍ اقدامونه هم مناسب او هم پایښتونکي دي. په دې کې بشري حقونو او د جندر حساسیت ته پاملرنه هم شامله دی.

 

پایلې هغه پلان شوي بدلونونه دي چې د پراختیایي اقدامونو د پلۍ کولو له لارې ترلاسه شوي دي. د پایلو د ارزونې دپاره د هرې پروژې د پراختیایي پرمختګ په دوامداره توګه څارل کیږي او په پای کې د کیفیت د نړیوالو معیارونو سره سم په بشپړه توګه ارزول کیږي.

 

د ۲۰۰۹ کال د پای څخه راهیسې، په بیلابیلو ډګرونو لکه ودانیزو کارونو، مالي خدمتونو، او زده کړه او روزنه کې د افغانستان سره د المان د پراختیایي همکارۍ په باب معلومات د څارنې د یوه سیستم د کارونې له لارې ثبت شوي دي. دغه سیستم د شمالي افغانستان د پاره د پراختیایي برید د یوې برخې په توګه په کال ۲۰۱۰ کې جوړشو. د دې سیستم موخه داده چې پلۍ شوي اقدامونه مستند کړي، باوري ریپوټ ورکونه ډاډمنه کړي او د پیسو د کارونې او اړونده پایلو د لاسته راوړنې په اړه خلکو او مالیه ورکوونکو ته حساب ورکونه پیاوړې کړي.

 

په ۲۰۱۴ کال کې نوموړی سیستم د افغانستان د پاره د المان د پراختیا د څارونکي (DevTracker) تر نامه لاندې نوۍ شو. د دې نوي پلاتفرم موخه داده چې د سیستم کاروونکو ته په آسانه توګه معلومات برابرکړي او پایلې او یا په لاس راغلي معلومات او ارقام ثبت او د کیفیت له پلوه څرګند کړي. دا کار په خپل نوبت سره تحلیل او ارزونه آسانه کوي او شفافه ریپوټ ورکونه مساعدوي. د پروژو د ارزونې لنډیز خپریږي او خلکو ته په انټرنټ کې چمتو کیږي. برسیره پردې، هر پروژه د پروګرام د اجزاوو د پلۍ کولو په باب د پرمختګ کلني ریپوټونه وړاندې کوي.

 


Screen shot DevTracker

اوس مهال، د نوموړي پروګرام څخه راوتلي معلومات تر ټولو دمخه د خلکو سره د اړیکو په موخه یا د المان او افغان وزارتونو او د المان د سفارت دپاره د معلوماتو د یوې منبع په توګه کارول کیږي.

د ځانګړې غوښتنې او پوښتنې په ځواب کې به له DevTracker نه اخیستل شوی معلومات وړاندې شی.

که چرته له دې نه ډېرو څړنیزو معلوماتو او DevTracker ته لاسرسۍ ته اړتیا، نو مهربانی وکړئ موږته د devtracker-afg@giz.de برښنا لیک له لارې ستا سو د نظر وړ څېړونکې پروژ له لنډو معلوماتو سره مل یوه غوښتنه ولیګئ له کره کتنې وروسته به تاسو ته لاسرئ برابر کړل شی.

همدا رنګه د مالیې وزارت د پراختیایی مرستو دمعلوماتو زېرمتون چې هر چاته د لاسری وړ دی کولای شئ د ډېرو هغه پروژو په اړه معلومات لاسته رواړی چې د آلمان دولت یې پانګونه کړېده. 


 

د پایلو د څارنې موخه داده چې د اقدامونو اغیزمنتیا او ګټورتوب ته سمون ورکړل شي او په دې توګه د کارول شویو سرچینو څخه د پراختیا تر ټولو ښه ګټه په لاس راشي. دا کار د پروژو د اقدامونو د پرمختګ او نیمګرتیاوو په اړه لازیات روڼتوب او شفافیت منخته راوړي. د پایلو اوږدمهاله سند جوړونه او پرتله کول د دې امکان برابروي چې داسې پایلې ونیول شي چې هغه بیا د راتلونکو پروژونو په طرحه کولو کې کارول کیدای شي.

 

پلۍ کول

څارنه

 

د افغانستان سره د المان د پراختیایي همکارۍ اقدامونه د ډیتابیسونو په کارولو سره په بیلابیلو کچو کې څارل کیږي او مستند کیږي.

 

په نړیواله کچه، دا کار د نړیوالو نهادونو سره د همکارۍ له لارې ترسره کیږي.

 

  • د نړیوالو مرستو د روڼتوب نوښت (IATI) انټرنټي پلاتفرم د المان د اقتصادي همکاریو او پراختیا د وزارت (BMZ) او نورو  مرستندیو سازمانونو کلنی مالي لګښت سره اړیکې برابروي او په دې توګه شفافیت زیاتوي.

 

  • د اغیزمنې پراختیایي همکارۍ د پاره نړیوالې ملګرتیا (GPEDC) په چوکاټ کې د المان پراختیایي همکارۍ پروګرام په افغانستان کې د ګډ پراختیایي کار د اغیزمنتیا څارنه کوي او په دې اړه ریپوټ ورکوي – او په دې کار کې په تیره بیا د پایښتونکي پراختیایي موخو ته په رسیدو باندې ټینګار کوي.

 

  • ایشیا فوندیشن یا د آسیا بنسټ د افغانانو د کلنۍ سروې له لارې د افغانانو نظریې راټولوي او د بیلابیلو پراختیایي اقدامونو او په محلي کچه د لاسته راغلو پایلو په باب د نړیوالې ټولنې لید ښکاره کوي.

 

د څارنې کارونه د مل هیواد افغانستان او د هغه د نهادونو سره یوځای هم ترسره کیږي:

 

  • د افغانستان د مالیې وزارت د پراختیایي مرستو ډیټابیس (DAD) د افغانستان سره د ټولو دوه اړخیزو او څو اړخیزو مرستندویو او همدا راز د المان د همکارۍ د پروګرامونو مالي چوکاټ او بشپړ اقدامونه منعکس کوي. دغه ډیټابیس هر کال نوۍ کیږي او نوي معلومات ورزیاتیږي او په دري او پښتو ژبو خلکو ته وړاندې کیږي.

 

  • د ځانګړیو څارنیزو کارونو تر څنګ، د المان حکومت د افغان وزارتونو څخه د سلامشورې او ظرفیت جوړونې د کارونو په بڼه ملاتړ کوي ترڅو چې د کمونیکشن، څارنې او ارزونې د لړیو اغیزمنتیا لاښه شي او سمون ومومي.

 

  • هغه پروژې چې د المان حکومت له خوا تمولیږي په دوامداره توګه په هره پروژه کې د فعالیتونو د پایلو څارنه کوي.

ارزونه

 

د هرې پروژې په پای کې، د بهرنیو ارزوونکو له خوا د کیفیت د نړیوالو معیارونو (OECD-DAC criteria) سره سم یوه هراړخیزه ارزونه ترسره کیږي. د نوموړو ارزوونکو په لاس راغلي معلومات پلان شویو موخو ته د رسیدو کچه، د پروژې انډولتیا په دې مانا چې آیا دا پروژه اغیزمنه، پایښتونکي او مؤثره وه او که نه، او داچې دا به ښه وي چې دا پروژه وغزول شي، مستند کوي. دا پایلې د راتلونکو پروژو د لاښه کولو په موخه کارول کیږي.

 

د المان د اقتصادي همکاریو او پراختیا د وزارت (BMZ) د افغانستان دپاره د ۲۰۱۴-۲۰۱۷ کلونو په ملي ستراتیژۍ کې د هغه د پراختیایي لومړیتوبونو ستراتیژیکه لورموندنه په لاس راوکوي. د ملي ستراتیژۍ شاخصونه هغه پراختیایي موخې منعکسوي چې د پروژې تر پایه پورې باید په لاس راشي او د نوموړې ستراتیژۍ یوه خپلواکه اروزنه مساعده کړي. موقتې ارزونې اوسني پراختیاوې په نښه کوي او د راتلونکي ملي ستراتیژۍ په طرحه کولو او د افغان-المان د پراختیایي همکارۍ د ستراتیژیکې لورموندنې د بدلون او سمون سره مرسته کوي. د افغانستان دپاره د المان د څارونکي (دیوټراکر) معلومات د یوې نوې ملي ستراتیژۍ په جوړولو کې راښکیل شوي دي او د ټولو انفرادي اقدامونو د هراړخیزې ارزونې څخه ملاتړ کوي.

 

د نړیوال چلند او د  ۲۰۱۴-۲۰۱۷ کلونو ملي ستراتیژۍ راتلونکي ارزونه به په ۲۰۱۹ کال کې ترسره شي. د دې ارزونې د ترسره کولو دپاره به خپلواک اروزوونکي د بیلګې په توګه د هغو بنسټیزو ارزښتونو څخه کار واخلي کوم چې په ۲۰۱۴ او ۲۰۱۵ کال کې د لومړني وضعیت په پرتله د هر بدلون د اندازه کولو دپاره منځته راغلي وو. هغوی به همدارنګه د دیوټراکر د معلوماتو څخه او همداراز د انفرادي پروژو د ارزونې او څارنې د معلوماتو څخه کار واخلي. برسیره پردې، د المان د اقتصادي همکاریو او پراختیا وزارت، د المان د اقتصادي همکارۍ د لومړیتوب په شمالي ولایاتو کې د افغانانو د کلنۍ سروې د یوې برخې په توګه، په هغو ولسوالیو کې لا نور ارقام او معلومات په لاس راوړي دي په کومو کې چې د المان پراختیایي همکارۍ پروګرام په ځانګړې توګه فعال دی او په کومو کې چې پراختیایي بدلونونه له ورایه لیدل کیږي. 

 

هغه پایلې چې تر اوسه پورې په لاس راغلي دي

 

د پراختیایي همکارۍ په ډګر کې یو شمیر څواړخیزه او دوه اړخیزه مرستندویو لوریو خپلې د همکارۍ چلندونه او د پروژو کړنې د یوې هراړخیزې ارزونې په لړۍ پورې تړلي دی او پایلې یې نړیوالو ته وړاندې کړې دي. دا لوري د بیلګي په توګه دادي: د امریکې د متحده ایالاتو د پلټنې سازمان (SIGAR)، د کاناډا حکومت (Canadian Government)، د ناروې د پراختیایي همکارۍ اداره (Norad) او نړیوال بانک (World Bank). په بل عبارت، دا د یوې پراخې ملکي-پوځي ارزونې د پاره یو څو ډیر ښه بیلګې دي خو په افغانستان کې د ټولو دوو اړخیزو او څو اړخیزو مرستندویو لوریو او همدازار پراختیایي سازمانونو د ارزونو یو وروستۍ لنډیز نه بیانوي.

 

په لنډه توګه کولای شو ووایو چې د نړیوالې ټولنې له خوا د پام وړ پراختیایي هڅو له امله، د ۲۰۰۱ کال راهیسې افغانانو او افغان حکومت د ښوونې او روزنې، روغتیا، انرژۍ، اوبو مدیریت، او د دولتي او ولایتي چارواکو نهادی ظرفیت وده، او همدارنګه د ښې حکومتدارۍ په ښه والی کې د پام وړ پرمختګ کړی دی. په همدې مهال، نوموړې ارزونې ځینې بنسټیزې نیمګرتیاوې په ګوته کوي 

چې لا تر اوسه رفع شوي نه دي. دا د بیلګې په توګه دادي: د بشري حقونو نابسیا پیژندل، د میرمنو د حقونو ډیر محدود پرمختګ، په ښوونځیو کې د نجونو د شمولیت ټیټې کچې، د ښوونځیو د پریښودلو لوړې کچې، د بیسوادۍ دوامداره لوړه کچه، اقتصادی وده چې ډیره زیاته ټيټه ده او د  افغانستان په حکومت کې  د اداري فساد شتون.

 

خو اکثرې ارزونې د څو اړخیزو او دوه اړخیزو مرستندویو لوریو نیمګړتیاوو ته هم ګوته نیسي، لکه د بسپنه ورکوونکو هېوادونو او مرستندویه ادارو تر منځ د فعالیتونو د همغږۍ نابسیا. ملکي - نظامي همکارۍ هم ناکافي ده او په نابسیا توګه همغږي شوې ده. په ډیرو مواردو کې، موازي نهادي جوړښتونه رامینځته شوي دي، او چارواکو د افغان حکومت د نهادونو پیاوړي کولو ته په مرکزی او محلي کچه بسیا پاملرنه نه ده کړې. د ملکي - نظامي همکارۍ په ډګر کې، د لوبغاړو او شریکو موسسو غوره کولو ته خورا لږ پام شوی دی. پرمختیایي فعالیتونه په ولایاتو کې په مساوي توګه ویشل شوي ندي، پداسې حال کې چې د افغان لوري له خوا د پراختیایي کارونو د پلې کولو په موخه نهادي ظرفیتونه نابسیا دي. په پایله کې، په ځینو مواردو کې پراخ فساد لا نور هم بد شوی دی.

 

 

د ارزوونو لاسته راغلي معلومات په ډاګه څرګنده وي چې پرمختیايي پروژې قسماً لویې اغیزې لري او د افغانستان د ډیرو برخو د ژوند کیفیت ته یې د پام وړ سمون ورکړی دی. په همدې مهال، دولتي ادارې تر اوسه ډیرې کمزورې دي او د خلکو د منلو د لږ وړتیا سره مخامخ دي. د ډیرو افغانانو لپاره د بې ثباتۍ او خرابیدونکې امنیتي وضعیت د اندیښنې علت دی، او د راتلونکې لپاره اقتصادي او سیاسي لرلیدونه شتون نلري. په دې سیمو کې د نښه شویو پرمختګونو لپاره نویو مفکورو او ستراتیژیو ته اړتیا ده.

 

د افغانستان سره د المان د پراختیایي همکارۍ وروستي پایلې په لنډه توګه د ارقامو په لنډه کتنه کې راغلي دي او هغه پرمختګ ښکاره کوي چې د المان حکومت له خوا د تمویل شویو اقدامونو په پایله کې لاسته راغلی دی.